ماڵه‌وه‌ > NNSROJ > پێناچێ کوردەکان بەم زووانە سەربەخۆیی ڕابگەیەنەنن

پێناچێ کوردەکان بەم زووانە سەربەخۆیی ڕابگەیەنەنن

عەمبەرین زەمان- ئەلمۆنیتۆر
و: مەسعوود مەناف

ئەو ئاڵۆزییەی کە داعش تووشی عێڕاقی کردووە، پەرەی بەو دەنگۆیە داوە کە کوردەکان هاکا سەربەخۆییان ڕاگەیاند. بە گرتنەوەی کەرکووکیش، پێدەچێ خەونی کۆنی کوردەکان بۆ سەربەخۆیی لە ڕاستی نزیک ببێتەوە. نەوتی کەرکووک، دەتوانێ نە تەنیا ئابووری ئەو وڵاتە تازە دامەزراوە دابین بکات بگرە لە سەر و ماڵیشی زیاد دەبێ. تەنیا ئیشێک کە ماوەتەوە، گرێدانی نەوتی کەرکووک بەو هێڵەیە کە بۆ گواستنەوەی نەوت لە نێوان هەرێمی کوردستان و تورکیا ڕاکێشراوە.

لێدوان و هەڵوێستەکانی مەسعوود بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان و نێچیروان بارزانی، سەرۆک وەزیرانیش هەر لەم چوارچێوە دانە. نێچیروان بارزانی دەڵێ کە “گەڕانەوە بۆ قۆناخی بەر لە مووسڵ مومکین نییە” و “ڕاگرتنی عێڕاق بە یەکپارچەیی زۆر ئەستەمە”. مەسعوود بارزانیش لە کەرکووک وتی کە ئامادەیە بۆ ئەم شارە شەڕ بکات و دواتریش جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە “دەبێ گوێ لە گەکەلەی بگرێ و گەلەکەشی سەربەخۆیی دەوێ”.

سەربەخۆیی، مافی خۆزایی و ڕەوای کوردانە. نەتەوەیەک کە وەک مەزنترین نەتەوەی بێ دەوڵەتی جیهان پێناسە دەکرێ و ساڵانێکی دوور و درێژە لە ژێر ستەم بووە و سەرکوت کراوە. هەر لەم چوارچێوەشدا، کوردەکانی عێڕاق بە ڕێبەرایەتیی مەسعوود بارزانی، لە شەڕی یەکەمی کەنداوەوە تا ئێستا، بە باشترین شێوە کەڵکیان لە دەرفەتەکان وەرگرتووە و لەم ماوەدا، باڵانسی سیاسیی نێوان ئانکارا، بەغدا، تاران و واشینتۆنیان وەستایانە ڕاگرتووە. مام و برازا[مەبەست مەسعوود و نێچیروان بارزانی.و]، وەک دوو مرۆڤی دەوڵەتمەدار مامەڵەیان کردووە و هەر بۆیەش لە دامەزراندنی دەوڵەت نزیک بوونەتەوە. هەر بەهۆی ئەو پڕاگماتیمزەشە، کە چاوەڕوانیان لێ ناکرێ کە بەم زووانە سەربەخۆیی ڕابگەیەنن.

هۆکارەکانیشی ئەمانەن:

١. ئابووری

کوردەکان سەرچاوەگەلی دەوڵەمەندی نەوت و گازی سروشتیان هەیە بەڵام تا ئێستا بەهۆی دژایەتیکردنی ئەمریکا و حکوومەتی ناوەندی لە عێڕاق، توانای فرۆشتنی بە ڕادەی پێویستی ئەو سەرچاوانەیان نەبووە. ئێستاش نازانرێ کە ئایا ئەو نەوتەی کوردستان کە لە بەندەری جەیهانەوە باری کەشتییە نەوتبەرەکان کرا، مشتەری دەست کەوت یان نا. جگە لەوەش کوردەکان، ئێستا، توانای بەرهەمهێنانی ئەو ڕێژە نەوتەیان نییە کە بتوانن ئابوورەکەیان پێ دابین بکەن بەم هۆیە کە ژێرخانی پێویستییان بۆ ئەمە[بۆ بەرهەمهێنان و پاڵاوتنی.و] نییە. حکوومەتی ناوەندی عێڕاقیش ماوەیەکە بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان، کە لە سەدا ١٧ەیە نادات. دەگوترێ تورکیا، لەم دۆخەدا کە حکوومەتی هەرێم گیرفانی بەتاڵ بووە، لە فریای کەتووە. لە هەولێر بەرپرسانی حکوومەتی هەرێم ئەو هەواڵەیان بۆ پشتڕاست کردمەوە کە دەگوترێ تورکیا لە بەرانبەر داهاتی ئەو نەوتەیدا کە بۆ کوردستانی دەفرۆشێ، قەرزی پێداون. بەهەر شێوە، ژێستی لەم چەشنەی تورکیاش، زۆر درێژخایەن نابن.

٢. تورکیا

بێ ڕەزامەندیی تورکیا، دەوڵەتی کوردی دانامەزرێ. بەم هۆیە کە تاکە ڕێگەی فرۆشتنی نەوت و گازی کوردستان بە تورکیادا تێپەڕ دەبێت. پرسیار ئەوەیە کە گەلۆ تورکیا ئامادەیی دامەزرانی کوردستانی سەربەخۆیی هەیە یان نا؟ هەندێک لە کوردەکانی عێڕاق لەسەر ئەو باوەڕەن کە لانیکەم ئەردۆغان ئامادەیی قبووڵکردنی ئەم هەنگاوەی هەیە بەڵام بە گرتنەوەی کەرکووک لە لایەن کوردان، مەسەلەکەی تۆزێک ئاڵۆزتر کردووە. بۆ وێنە هەر لە ئێستاوە، پارتی بزاڤی نەتەوەپەرست[مەهەپە]، بەم هۆیە کە تورکمان و عەڕەبەکانی عێڕاقیش لە کەرکووک داوای هەندێک ماف دەکەن، هەڵوێستی نیشان داوە. هەڵبژاردنی پارلەمان و سەرۆکایەتیی کۆمار لە تورکیا، هاوکێشەکەی ئەوەندەی دیکە قووڵتر کردووە ئەویش بە تایبەت لەو کەش و هەوایەدا کە قۆناخی ئاشتی لە تورکیا و مەسەلەی دانی ئیمتیازیش لەگۆڕێدایە.

٣. ئێران

سەربەخۆیی کوردستان، پێویستی بە ڕەزامەندی ئێرانیش هەیە بۆیە کە ئەم وڵاتە، لە توانای دایە کە هەر سات، ئاستەنگی دروست بکات و بەتایبەت بە جووڵاندنی حیزبەکانی ڕکەبەریی بارزانی، بەربەست بخاتە بەردەم هەنگاوەکە. ئێران کە خۆی خاوەنی حەشیمەتێکی بەرچاو لە کوردانە، چ حەز ناکات، دەوڵەتێکی سەربەخۆیی کوردی لە دراوسێتیدا دابمزرێ.

٤. داعش

دراوسێ نوێیەکەی کوردستان، داعش، بەربەستێکی مەزن لەبەر دەم ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی کوردستانە. داعش هەر لە ئێستاوە خەریکە تەقینەوەی خۆکوژی لە کەرکووک ئەنجام دەدات و شەڕ لەگەڵ پێشمەرگە دەکات. بێ ئەوەی عەڕەبە سوننییەکان ڕازی بکرێن، مومکین نییە کوردەکان چاویان بە سەقامگیرییەکی پایەدار بکەوێ. ناسەقامگیری و بشێویش کاریگەریی نەرێنی لەسەر کۆمپانییەکانی چالاک لە بواری نەوتدا دەبێت و وەبەرهێنەرانیش دەترسێنێ.

٥. ئەمریکا

لە کۆتاییشدا، دامەزرانی کوردستانێکی سەربەخۆ، بە بێ ڕەزامەندی و گاڕانتیکردنی ئەمریکا، بە هیچ شێوە مومکین نییە. ئەمریکاییەکان، تا ئێستاشی لەگەڵ بێت، پشتگیری لە کوردستانی سەربەخۆ ناکەن و بە پێچەوانە، پێداگریان لەسەر یەکپارچەمانەوەی عێڕاقە و هەوڵیشی بۆ دەدەن. گەرچی ئەمەش بێ ڕۆیشتنی مالیکی، نامومکین دێتە بەرچاو. لە لایەکی تریشەوە، هەرچەند حەساسییەتەکانی تورکیا، وەک هاوپەیمانێکی ستراتێژیک، لەبەرچاوی تیمی ئۆباما بێت بەڵام ئەمریکا ناتوانێ ئێرانیش لە دەرەوەی ئەو بازنەیەدا بهێڵێتەوە و گرینگی بە هەڵوێستەکەی نەدات.

بە کورتی، هێستا کاتی ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی کوردستان نەهاتووە.

Advertisements
:هاوپۆله‌کانNNSROJ
  1. : رۆژپڕێس|Rojpress
    1 ته‌مموز 2014 له‌ 19:25

    Kurds unlikely to announce independent state soon
    With the tremors caused by ISIS in Iraq, speculation has become rife that the Iraqi Kurds are on their way to independence. Since they have also taken over Kirkuk, the independent Kurdistan they have been craving for years could be in the making. Kirkuk’s oil will be more than enough to finance the new state to be set up. All they need do is connect the Kirkuk oil to the newly built Kurdistan-Turkey pipeline.

    Summary⎙ Print Although the advance of ISIS in Iraq has allowed Kurdish forces to enter Kirkuk and weakened Baghdad’s role in some disputed areas, it appears that the Kurds will not announce an independent state very soon.
    Author Amberin ZamanPosted June 30, 2014
    Translator(s)Timur Goksel
    Original Article ORİJİNAL YAZIYI TÜRKÇE OKUYABİLİRSİNİZ
    Statements by Massoud Barzani, the president of the Kurdistan Regional Government (KRG), and Nechirvan Barzani, the KRG prime minister, have contributed to predictions of a state in the offing. Nechirvan Barzani said: “There will be no return to pre-Mosul days. It is difficult for Iraq to stay unitary.” Massoud Barzani declared his readiness to fight for Kirkuk and said: “We have to listen to our people. Our people want independence.”

    The aspiration for independence by the Kurds who for years have been suppressed, massacred and described as the “world’s largest ethnic group without a state” is legitimate and justified. Iraqi Kurds under Barzani’s leadership made excellent use of opportunities offered since the first Gulf War. They skillfully managed their politics between Baghdad, Ankara, Tehran and Washington. Statesmanlike handling by uncle-nephew Barzanis helped them come so close to independence. But it’s because of their pragmatism one should not expect them to declare independence any time soon.

    Why not?

    Economy: Kurds have very rich oil and natural gas resources. But because of US and Baghdad’s opposition, they can’t sell much of them. It is still a mystery whether their oil, loaded onto tankers at Ceyhan, has found any buyers yet. Moreover, the Kurds cannot yet produce enough oil to finance themselves because they don’t have adequate infrastructure. The Iraqi central government has not been paying the 17% share of the Kurds from the national budget for some time. It is widely reported that Turkey has come to the assistance of the KRG, which has been struggling with financial hardship. Iraqi Kurdish officials I spoke with in Erbil confirmed that Turkey had extended “substantial” loans to the KRG, reportedly to be paid by future oil shipments. No matter how admirable such gestures are, they are not sustainable.
    Turkey: A Kurdish state cannot be established without Turkey’s approval. If for nothing else, the only exit route for Kurdish oil and gas is through Turkey. Is Turkey ready for this? Some Iraqi Kurds believe that at least Turkish Prime Minister Recep Tayyip Erdogan is ready, but their taking over Kirkuk has suddenly reshuffled the cards. The opposition Nationalist Action Party (MHP) has been voicing concern for Kirkuk, in which Turkmen and Sunni Arabs also claim rights. Turkey’s coming presidential and general elections make the issue even more complex, especially when there are concessions to be given as stipulated by the peace process.
    Iran: Tehran, which can always put up obstructions and can manipulate the parties opposing Barzani, has to give its blessing as well. For the time being, Iran is not looking favorably on an independent Kurdish state next door.
    ISIS: The new neighbor of the Kurds, has created a new and massive obstruction. ISIS is already staging suicide attacks in Kirkuk and clashing with the peshmerga. It doesn’t look feasible for the Kurds to achieve lasting stability without reaching an accord with Sunni Arabs. Instability will scare off investors, above all oil corporations.
    The United States: It is not realistic at all to expect an independent Kurdistan without the approval of and guarantees by the United States. The United States is not yet supporting an independent Kurdistan. To the contrary, it is trying to keep Iraq unified (which seems unlikely without the departure of Prime Minister Nouri al-Maliki). Although the United States appears to give priority to the sensitivities of its close ally Turkey, it can’t move without keeping Iran in mind.
    In short, it is not yet time for an independent Kurdistan.

    Read more: http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2014/06/syria-iraq-turkey-kurds-status-independent-state.html#ixzz36ErXvvr7

  2. : رۆژپڕێس|Rojpress
    1 ته‌مموز 2014 له‌ 19:26

    Amberin ZamanAmberin Zamanamberin.zaman@gmail.com27 Haziran 2014 Cuma
    Bağımsız Kürdistan’ın neresindeyiz

    IŞİD’in Irak’ta tetiklediği depremle birlikte Iraklı Kürtlerin bağımsızlıklarını ilan edeceklerine dair spekülasyonlar gün be gün artıyor… Kerkük’ü de ele geçirdiklerine göre Kürtlerin yıllardır hayallerini kurdukları bağımsız Kürdistan gerçekleşmek üzere. Kerkük petrolleri yeni kurulacak devleti finanse etmek için yeter de artar bile. İş, Kerkük’ten akan petrolü yeni döşenen Kürdistan- Türkiye boru hattına bağlamaya kaldı.

    Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi (İKBY) Başkanı Mesut Barzani ile Başbakan Neçirvan Barzani’nin beyanları bu minvaldeki analizleri güçlendirecek cinstendi. Neçirvan Barzani: “Musul öncesine geri dönülemez, Irak’ın bütün kalması çok zor.” Dün Kerkük için savaşmaya hazır olduğunu ilan eden Mesut Barzani: “Halkımızın sesine kulak vermeliyiz, halkımız bağımsızlık istiyor…”

    Yıllardır her nevi kıyıma, zulme maruz kalan ve “dünyanın kendi devleti olmayan en büyük etnik grubu” olarak tanımlanan Kürtlerin bağımsızlık istekleri meşru ve haklıdır. Barzani liderliğindeki Iraklı Kürtler birinci Körfez savaşından beri kendilerine bu yönde sunulan fırsatları son derece iyi değerlendirdiler. Bağdat, Ankara, Tahran ve Washington arasında denge politikalarını ustaca yürüttüler. Amca- yeğen Barzaniler devlet adamı gibi davrandıkları için devletleşmeye bu denli yaklaştılar. Tam da bu pragmatizmleri yüzünden yakın tarihte bağımsızlık ilan etmeleri beklenmemelidir.

    Nedenlerine gelince…

    » 1. EKONOMİ

    Kürtlerin çok zengin petrol ve doğalgaz kaynakları var. Ama şimdilik ABD ve Irak’ın muhalefeti yüzünden gereken miktarlarda satma imkânları yok. Ceyhan’da gemilere yüklenen Kürt petrolünün alıcı bulup bulmadığı halen bir muamma. Kaldı ki Kürtler kendilerini finanse edecek miktarda petrol üretemiyorlar henüz. Bunun altyapısına sahip değiller. Merkezî hükümet aylardır Kürtlerin yüzde 17 bütçeden payını ödemiyor. Mali sıkıntılarla boğuşan IKBY’nin imdadına Türkiye’nin yetiştiği dillendiriliyor. Erbil’de görüştüğüm Iraklı Kürt yetkililer IKBY’ye Türkiye tarafından yüklü miktarda bir “borç” verildiğini doğruladılar. Bu paranın ileride alınacak petrol karşılığında olduğu iddia ediliyor. (Bu satırları yazarken Hazine yetkililerinden konuya ilişkin sorularımıza cevap bekliyorduk.) Ne var ki takdire şayan olsa da bu tür jestler de sürdürülebilir değil.

    » 2. TÜRKİYE

    Türkiye’nin onayı olmadan Kürt devleti kurulamaz. Petrol ve gazın tek çıkış yolu Türkiye üzerinden olduğu için kurulamaz. Türkiye buna hazır mı? Bazı Iraklı Kürtler en azından Erdoğan’ın hazır olduğuna inanıyorlar. Ama Kerkük’ü almaları işi aniden zorlaştırdı. MHP Türkmenler ve Sünni Arapların da üzerinde hak iddia ettiği Kerkük ile ilgili hassasiyetleri kamçılamaya başladı bile. Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimleri meseleyi daha da çetrefil hâle getiriyor. Hele de barış sürecinin gerektirdiği tavizler varken.

    » 3. İRAN

    Her daim engel yaratabilecek durumda olan ve Barzani’ye rakip partiler üzerinden at oynatan İran’ın da onayı gerekiyor. Önemli bir Kürt nüfusuna sahip olan İran yanı başında bağımsız Kürt devletine şimdilik sıcak bakmıyor.

    » 4. IŞİD

    Kürtlerin yeni komşusu “IŞİD” de yeni ve kocaman bir engel oluşturuyor. IŞİD daha şimdiden Kerkük’te intihar saldırıları düzenliyor, peşmergelerle çatışıyor. Sünni Araplarla anlaşmadan Kürtlerin kalıcı istikrarı yakalamaları mümkün görünmüyor. İstikrarsızlık başta petrol şirketleri olmak üzere yatırımcıları ürkütür.

    » 5. AMERİKA

    Son olarak ABD’nin garantörlüğü ve onayı dışında bağımsız Kürdistan’ın kurulması hiç ama hiç gerçekçi değil. Amerika henüz bağımsız Kürdistan’ı desteklemiyor. Tam tersi Irak’ı birarada tutmak için çabalıyor. (Maliki gitmeden imkânsız görünüyor.) Üstelik yakın müttefiki Türkiye’nin hassasiyetleri her ne kadar ön planda gözükse de Obama yönetimi İran’ı hesaba katmadan hareket etmez. Özetle bağımsız Kürdistan’ın zamanı henüz gelmiş değil.

    Not: Yazıyı gazeteye gönderdikten az sonra en az bir tanker dolusu Kürt petrolünün satıldığını ve parasının da İKBY’nin Halkbank nezdindeki hesabına yatırıldığını öğrendik.

    amberin.zaman@gmail.com

    http://www.taraf.com.tr/yazilar/amberin-zaman/bagimsiz-kurdistanin-neresindeyiz/30149/

  1. 2 ته‌مموز 2014 له‌ 23:40

وەڵامێک بنووسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / گۆڕین )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / گۆڕین )

Connecting to %s

%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: